ఉమాసహస్రం - 1.1.10 (కావ్యకంఠ గణపతి ముని)

🌺ఉమాసహస్రము🌺
🌺ప్రథమశతకము, ప్రథమస్తబకము
౧౦వ శ్లోకము
🌺
మూలము
దక్షః పరోక్షముదితః పన్థా ఏష త్విషాం జనో లోకః ।
తద్గర్భే లబ్ధాత్మా కథితా దాక్షాయణీ శక్తిః ॥౧.౧.౧౦॥
 

🌺
పదవిభాగము
దక్షః పరోక్షమ్ ఉదితః పన్థాః ఏషః త్విషాం జనః లోకః తద్గర్భే లబ్ధాత్మా కథితా దాక్షాయణీ శక్తిః ॥౧.౧.౧౦॥
 

🌺
అన్వయము
త్విషాం పన్థాః ఏషః జనో లోకః దక్షః పరోక్షమ్ ఉదితః తద్గర్భే లబ్ధాత్మా శక్తిః దాక్షాయణీ కథితా ॥౧.౧.౧౦॥
 

🌺ప్రతిపదార్ధము
త్విషాం = కాంతుల యొక్క
పన్థాః = మార్గమయిన
ఏషః = ఈ
జనో లోకః = జనలోకము
దక్షః = దక్షుడని
పరోక్షం = పరోక్షముగా
ఉదితః = చెప్పబడినాడు
తద్గర్భే = అతని గర్భము నందు
లబ్ధాత్మా = పొందబడిన రూపము గల
శక్తిః = శక్తి
దాక్షాయణీ = దాక్షాయణి దక్షుని పుత్రికగా
కథితా = చెప్పబడినది
 

🌺

తాత్పర్యము
కాంతిమార్గము- జ్వలితాకాశ రూపము అయిన ఈ జన లోకము, దక్షుడని గూఢ భావముతో చెప్పబడినది. ఆ దక్షుని గర్భమున జనించిన శక్తి దాక్షాయణిగా చెప్పబడినది.
 

🌺

విశేషవివరణ
వేదమంత్రములు, గూఢభాషతో తత్వములను చెప్పును. ఎట్లనగా పరోక్ష ప్రియా దేవాః .అని వేద వచనము. అనగా దేవతలు పరోక్ష వచనముల యందు ప్రీతి కలవారు అని అర్థము. జ్వలితాకాశము దక్షుడయ్యెననుటకు ప్రమాణము- అదితేర్దక్షో అజాయత. దక్షాద్వదితిః పరి- అని వేదవచనము. అనగా అదితి నుండి దక్షుడు జనించెను. దక్షుని నుండి అదితి జనించెను- అని భావము.