ఉమాసహస్రం - 1.1.12 (కావ్యకంఠ గణపతి ముని)

🌺ఉమాసహస్రము🌺
🌺ప్రథమశతకము, ప్రథమస్తబకము
౧౨ వశ్లోకము
🌺
మూలము
ఆకాశస్య సుతైవం లక్షణయా వస్తుతః ప్రసూః శక్తిః ।
అదితేర్దక్షో దక్షాదదితిరితి శ్రుతిరబాధైవం ॥౧.౧.౧౨॥
🌺
పదవిభాగము
ఆకాశస్య సుతా ఏవం లక్షణయా వస్తుతః ప్రసూః శక్తిః అదితేః దక్షః దక్షాత్ అదితిః ఇతి శ్రుతిః అబాధా ఏవమ్ ॥౧.౧.౧౨॥
🌺
అన్వయం
వస్తుతః ప్రసూః శక్తిః ఏవం లక్షణయా ఆకాశస్య సుతా భవతి ఏవం అదితేః దక్షః జాతః దక్షాత్ అదితిః జాతా ఇతి శృతిః అబాధా భవతి ॥౧.౧.౧౨॥
🌺
ప్రతిపదార్థము
వస్తుతః = యథార్థముగా
ప్రసూః = జనని- దక్షరూపమగు ఆకాశమునకు గూడ జనని అయిన
శక్తిః = శక్తి
ఏవం = ఈ విధముగా
లక్షణయా = లక్షణావృత్తి చేత
ఆకాశస్య = ఆకాశమునకు
సుతా = పుత్రి
భవతి = అగుచున్నది
ఏవం = ఈ ప్రకారముగా
అదితేః = అదితి నుండి
దక్షః = దక్షుడు
జాతః = పుట్టినాడు
దక్షాత్ = దక్షుని నుండి
అదితిః = అదితి
జాతా = పుట్టినది
ఇతి = అనెడు
శృతిః = వేదము
అబాధా = అవిరుద్ధము
భవతి = అగుచున్నది
🌺
తాత్పర్యము
యథార్థముగా దక్షరూపమగు ఆకాశమునకుసైతము జనని యగుశక్తి లక్షణావృత్తి చేత ఆకాశమునకు పుత్రియగును. ఆ విధముగా అదితి నుండి దక్షుడు, దక్షుని నుండి అదితి జన్మించెనను వేదవచనము నిర్బాధమగుచున్నది.
🌺
విశేషవివరణ
లక్షణావృత్తి యనగా లక్షణయను శబ్దవ్యాపారము వాచ్యార్ధము, ముఖ్యార్థము కుదరనపుడు లక్షణయను శబ్ద వ్యాపారము గ్రహించబడును. లక్షణచే తెలుపబడు, అర్థము లక్ష్యార్థము అగును. ప్రస్తుతము జనని అయిన శక్తికి లక్ష్యార్థము సుత- పుత్రికయగును.