ఉమాసహస్రం - 1.1.11 (కావ్యకంఠ గణపతి ముని)

🌺ఉమాసహస్రము🌺
🌺ప్రథమశతకము, ప్రథమస్తబకము
౧౧వ శ్లోకము
🌺
మూలము
సత్యాః ప్రాగపి శక్తేః ప్రాదుర్భావః స కీర్త్యతే ప్రథమః । 
ఈశాభిమానమయ్యాః పృథగభిమానిత్వనిష్పత్త్యా ॥౧.౧.౧౧॥
 

🌺
పదవిభాగము
సత్యాః ప్రాక్ అపి శక్తేః ప్రాదుర్భావః సః కీర్త్యతే ప్రథమః ఈశ-అభిమానమయ్యాః పృథగ్-అభిమానిత్వ-నిష్పత్త్యా ॥౧.౧.౧౧॥
 

🌺
అన్వయము
ఈశాభిమానమయ్యాః ప్రాగ్ అపి సత్యాః శక్తేః పృథగ్ అభిమానిత్వనిష్పత్త్యా సః ప్రథమః ప్రాదుర్భావః కీర్త్యతే ॥౧.౧.౧౧॥
 

🌺
ప్రతిపదార్థము
ఈశ-అభిమానమయ్యాః = పరమ పురుషుడగు ఈశ్వరుని అభిమాన రూపిణియై
ప్రాగ్ అపి = ముందు గూడ, (దక్షుడను వేఱయిన ఆత్మ ప్రకాశించుటకు ముందు గూడ)
సత్యాః = ఉన్నదగు
శక్తేః = శక్తికి
పృథగ్ అభిమానిత్వ-నిష్పత్త్యా = వేఱయిన ఆత్మగా వ్యక్తనయితినన్న అభిమానము కలుగుటచే
సః = అది
ప్రథమః = మొదటిదయిన
ప్రాదుర్భావః = ఆవిర్భావముగా
కీర్త్యతే = కీర్తించబడుతున్నది
 

🌺
తాత్పర్యము
పరమేశ్వరుని అభిమాన రూపిణియగు శక్తి దక్షాత్మ ప్రకాశమునకు ముందు కూడ ఉన్నది. కానీ వేరు ఆత్మగా వ్యక్తనయితినన్న అభిమానము కలుగుట వల్ల అది మొదటి ఆవిర్భావముగా చెప్పబడుచున్నది.
 

🌺
విశేషవివరణ
ఈశ్వరాభిమానరూపిణియగు శక్తి అజ- అనగా జన్మ లేనిది. ఈ విషయము సత్యాః అను పదముచే సూచించబడుచున్నది. ఈకారాన్తమయిన సతీ శబ్దమునకు సర్వదా ఉండునది అని అర్థము. అందువలన దాక్షాయణిని సతీ అని పురాణములు పేర్కొన్నవి.